سابقه ی تاریخی

 زنجیره ی زرین تاریخ ایران از روشنای امروز تا ژزفای تاریک دیروز می رود و در هر حلقه اش دل باشندگان پاره ای از ایران گرفتار است .ناهمگونی طبیعی گیلان با بامواره ی ایران و کناره نشینی این سامان سبب گشته تا در گستره ی زمانی که در چهارچوب تاریخ ایران به جهانیان نمایانده می گردد ، ایران وگیلان گاه در کنار هم و گاه جدای از هم باشند . با چنگ اندازی بر این زنجیره ی زرین و فرورفتن کنکاش گرانه در ژرفای تاریک دیروزها و بررسی ژرف باستان شناسانه در پهنه ی سبز زمین که امروز ایران نام دارد می توان دریافت که پیش از فرا آمدن رهجویان آریایی بر بامواره ی ایران و آعاز تالش تازه از راه رسیدگان از برای برپایی « تمدن »در کناره های شمالی و شمال باختری و جنوب باختری بامواره ، باشندگانی بومی بوده اند که کنکاش پوینده را برای  ستیزه ی با طبیعت چیرگی جو و برپایی تمدن پی می گرفته اند .با پویش سرزمین نمور نشسته برمیانه ی زنجیره ی البرز و دریای خزر و کاوش دل خاک خیس جلگه و تن سنگی کوهستان های دیلمان و الش و تبرستان و نگرش ژزف بر نوشته های آنانی که پیش تر به پویش و کاوش در این پهنه پرداخته اند می توان دریافت که در سده هایی فراتر از مرزمندی تاریخ اریایی ایران مردمانی چون کاووس ها ، کاس ها ، آماردها ،تپوری ها در این باریکه بهره ده به تلاشی بی مرز برای چیرگی بر طبیعت و برپایی تمدن دست زده اند .

نگارش تاریخ غنی و پرفراز و نشیب سرزمین زیبای گیلان بدین صورت کوتاه و مختصر مقدور نمی‏باشد. بدین سبب خلاصه ای از دوره های تاریخ گیلان را از کتاب « تاریخ گیلان » عنوان می کنیم :

1 ـ دوره ی «پدید آیی » تاریخ گیلان از آغاز تا گاه چیرگی اسکندر مقدونی بر ایران و ناکامی وی در چیرگی به گیلان .

2ـ دوره ی «ستیزه »تاریخ گیلان میان دوتازش از سوی دو بیگانه ،مقدونی و تازی .

3 ـ دوره ی « برپاخیری » تاریخ گیلان از زمان یورش تازیان مسلمان به ایران تا توان یافتن برخاستگان دلیر و گیلی است .

4ـ دوره ی «خیزش »تاریخ گیلان میان فروپاشی توان زیدیان و برپایی توان زیاریان .

5ـ دوره ی «شکوه و توانمندی »تاریخ گیلان به روزگار بر تخت نشینی زیاریان و بویهیان اوج توانمند گیلانیان در درازای تاریخ ایران .

6 ـ دوره ی « فروافتی » تاریخ گیلان میان فروپاشی توان دیلمی ها تا دستیابی مغول ها بر گیلان .

7 ـ دوره ی « ستم پذیری » تاریخ گیلان در روزگار چیرگی مغول .

8 ـ دوره ی « بیداری » تاریخ گیلان از برپایی توان ستیزنده ی شیعی کیاییان تا توان یافتن شیعیان صفوی است .

  موقعیت جغرافیایی

استان گیلان توسط حصار بلند البرز از بقیه سرزمین ایران جدا گردیده و متعلق به واحد جغرافیایی جنوب دریای خزر می باشد که در غربی ترین بخش ساحلی این واحد میان استان آذربایجان شرقی ، در مغرب و استان مازندران در مشرق و استان زنجان در جنوب واقع شده است .

   گیلان سرزمین باران است و سبزه و جنگل و رود و کوه . گیلان پاره ای از سامان گسترده ی ایران است، هر چند که گونه گونی فراوانش آن را چون پاره ای جدا از ایران می نمایاند. این پاره ی سبز که در پاره بندی های سیاسی ایران باستان شناخته می شود و 14709 کیلومترمربع گستردگی دارد، دربردارنده ی بخش جلگه ای و دو پاره کوهستانی « دیلمان » و « تالش » است و گیلان نام دارد . گیلان میان 36 درجه و 36 دقیقه تا 38 درجه و 27 دقیقه ی عرض شمالی و 48 درجه و 25 دقیقه تا 50 درجه و 34 دقیقه ی درازای خاوری نیمسازه ی گرینویچ قرار دارد و درازای آن از شمال باختری به جنوب خاوری 225 کیلومتر و پهنایش در بخش های گوناگون از 25 تا 105 کیلومتر است و گیلان از شمال به دریای خزر ، از خاور به استان مازندران ، از جنوب به استان های قزوین و زنجان و از باختر به استان اردبیل مرزمند است و در پاره ای از شمال نیز شانه به خاک جمهوری آذربایجان می ساید.

   این سرزمین از دیرباز در تماس مستقیم با روسیه و در نتیجه با تمام اروپا بوده است و یکی از دو راه بزرگی که دنیای غرب را به آسیا بویژه ایران مرتبط می ساخته از گیلان می گذشته ، که از طریق روسیه و باکو عبور می کرده و به بندرانزلی می رسیده است .

بر اساس آخرین تقسیمات کشور، گیلان در سال 1382 از 19 شهرستان – 48 شهر – 43 بخش – 109 دهستان – 2891 آبادی (2689 آبادی دارای سکنه و 202 آبادی خالی از سکنه ) تشکیل شده است .

موقعیت طبیعی

 این ناحیه در شمال ایران و در حاشیه دریای خزر قرار دارد و دارای آب و هوای معتدل بنام معتدل خزری می باشد. ناحیه ی معتدل خزری در مقایسه با دو ناحیه ی آب و هوای دیگر (ناحیه ی بیابانی و نیمه بیابانی – ناحیه کوهستانی ) از وسعت کمتری برخوردار است. ناحیه معتدل خزری سرزمین پستی است که میان کوه و دریا قرار دارد که طول این ناحیه از مغرب به مشرق زیاد و عرض آن کم است و از نظر ناهمواری سرزمین پست و جلگه ای است . عمق دریای خزر در همه جا یکسان نیست و در نزدیک سواحل گیلان عمق این دریا بیشتر است همچنین این استان دارای رودهای زیادی است که از کوه ها سرچشمه گرفته و به دریا می ریزند که این رودها آبرفت های بسیاری را طی سالیان دراز به ساحل کشانده و جلگه های وسیعی را پدید آورده است . استان گیلان ناحیه ای پرباران است و بارش باران فراوان ، دمای ملایم و خاک مساعد سبب پیدایش پوشش گیاهی انبوه و چمنزارهای طبیعی در این ناحیه شده است . اگر از کناره ی دریای خزر به طرف قله های البرز پیش برویم پوشش گیاهی و جانوری متنوعی را مشاهده می کنیم. در ماسه زارها برخی درختچه های خاردار می روید که در آنها حشرات گوناگون دیده می شود و در باتلاق ها و برکه های مجاور آن قورباغه ، لاک پشت، خرچنگ و مار فراوان وجود دارد . قسمتی از سرزمین های مرتفع محل رویش جنگل های انبوه و پهن برگ است که در این جنگل ها حیواناتی نظیر گراز و شغال زندگی می کنند و همچنین دامنه ی البرز نیز محل رویش جنگل های تنک سوزنی برگ می باشد.

موقعیت اجتماعی

گیلان سرزمین سلحشوران و از جان گذشتگان انقلابی ، سرزمین لاله های سرخ ، دیار آتش بدوشان روزهای خوف و خطر ، سالکان طریق و حال ربوبی ، هنربران خیبرشکن ، پیشگامان آزادی .

مردم گیلان از قوم کادوسی ها یا گیل می باشند. گیلان در واقع به معنای سرزمین گیل بوده که در قدیم قسمت کوهستانی آن دیلم و مردم آن را دیلمی می نامیدند.

 در غرب گیلان اقوام تالش سکونت دارند که ساخت قبیله ای در این قسمت تابحال، تجانس قومی خود را حفظ کرده است . در گذشته تالش ها از نظیر سیاسی قدرت مسلط منطقه را تشکیل می دادند و زندگی آنها بیشتر بر مبنای نیمه شبانی استوار بوده که بین ارتفاعات و دره ها ، متناسب با فصل حرکت می کرده اند ، اما با توسعه کشت غلات در ناحیه تالش و پاره ای از کشت های تخصصی مانند برنج ، توتون ، چای در صومعه سرا و فومنات شکل زندگی آنها را دگرگون گردیده و تبدیل به یکجانشینی شده در سایر نقاط گیلان ترکیب اجتماعی چنین شرایطی را ندارد و شکل زندگی بیشتر متکی بر یکجانشینی است و کشاورزی سهم عمده معیشت و اقتصاد را تعیین می کند

موقعیت اقتصادی

بدلیل اینکه حدود میانگین 200 روز از سال در این استان هوا بارانی است . به طور مسلم باران نقش مهمی در آب و هوا و همچنین زندگی ساکنان استان گیلان دارد. وجود نم و رطوبت همیشگی در هوای این ناحیه گرمای تابستان و سرمای زمستان را ملایم می سازد. به یمن وجود بارندگی های مداوم ، این استان را از زمین و خاک حاصلخیز برخوردار کرده است . آب رودها بوسیله سد و بند به کشتزارها برده می شود ، چنانکه سد سفیدرود قسمتی از کشتزارهای گیلان را آبیاری می کند و مردم در چنین شرایطی با داشتن چنین سرمایه ای بیشتر به کار کشاورزی و دامپروری می پردازند. کشت مهم این ناحیه برنج می باشد که بیشتر در زمین های هموار و کم شیب کاشته می شود. علاوه بر کشت برنج در این ناحیه توتون، چای، مرکبات، زیتون، بادام زمین و آفتابگردان نیز کاشته می شود.

روستاییانی که در مجاورت دریا و در کنار رودها به سر می برند. از اوایل پاییز تا اوایل بهار به صید ماهی و ماهیگیری می پردازند زیرا برداشت محصولات کشاورزی پایان یافته و آنها می توانند از یک درآمد فصلی نیز برخوردار شوند. دریای خزر زیستگاه انواع ماهی ها، نظیر ماهی سفید، کفال ، کپور ، کیلکا و کولی و همچنین انواع ماهی های خاویاری می باشد. خاویار دریای خزر از بهترین انواع کنسروهای خاویار جهان است که به کشورهای خارجی صادر می شود.

صنایع مهم این استان از نظر تأمین مواد اولیه وابسته به کشاورزی و جنگل می باشد . زیرا این ناحیه دارای کشاورزی پر رونق و جنگل های وسیع و انبوه می باشد. صنایع مهم این استان شامل صنایع غذایی، ریسندگی و بافندگی و چوب و کاغذ است. بدلیل فراوانی جنگل ها در استان گیلان صنایع چوب و کاغذ چوکا در تالش از صنایع مهم گیلان و حتی کشور می باشد. همچنین صنایع دستی نظیر سبدبافی ، حصیربافی و تولید وسایل و اشیاء چوبی نیز از دیگر منابع اقتصادی و کسب درآمد در این استان می باشد

مکان های دیدنی

رشت :  پارک قدس ( باغ محتشم ) – مسجد صفی (مربوط به قرن نهم هجری و منسوب به صفی میرزا پسر شاه عباس صفوی  ( - مجموعه ساختمان های شهرداری – مسجد حاج صمدخان ، (خیابان باقرآباد ) - موزه رشت (تأسیس 1349 واقع در خیابان طالقانی) – بقعه ی امام زاده هاشم (30 کیلومتری جاده رشت تهران) ، آرامگاه میرزاکوچک جنگلی (رشت) و …

انزلی : پل غازیان – کاخ میان پشته و موزه نیروی دریایی – برج ساعت – موج شکن

تالاب انزلی همراه با پرندگان دریایی و نیلوفران آبی و بسیاری از جزایر بزرگ و کوچک – بازار هفتگی شنبه بازار .

لاهیجان : بقعه ی شیخ زاهد گیلانی ( مربوط به قرن هشتم) – بقعه ی چهار اولیاء ( مربوط به دوره تیموریان) – بقعه ی میرشمس الدین (پسر امام کاظم (ع)) – مسجد اکبریه – حمام گلشن – شیطان کوه و …

رودسر: پل خشتی ( مربوط به دوره ی تیموری و صفوی) – مسجد جامع – منطقه ی کوهپایه ای لیلاکوه و شهر کومله با گستره ی وسیع مزارع چای و برنج و …

تالش : قریه سلسال (مربوط به دوره ی اسماعیله در قریه لیسار تالش) – مسجد سفید( مربوط به دوره ی سلجوقیان) – منطقه ی آقا اولی – جاده ی اسالم به خلخال – سواحل زیبای کیسم و…

آستارا : باغ عباس آباد – مرداب استیل – بقعه ی امام زاده ابراهیم – بقعه ی تاج الدین محمود خیوی (مربوط به سال 732 هجری قمری ) و …

ماسوله : شهرک تاریخی ماسوله با قدمتی بیش از 1000 سال و …

رودبار : تپه ی مارلیک (مربوط به هزاره ی اول قبل از میلاد)